Ísland býður óvenjulega mikla fjölbreytni á stuttu svæði: virkt jarðhitakerfi, svartar strendur, jökullón, litrík hálendi og djúpa firði. Snemma í þessari ferðahandbók má skoða efni Znaki.FM Ísland á https://znaki.fm/is/places/what-to-see-in-iceland/.

Þingvellir, Geysir og Gullfoss: þrír ólíkir kraftar

Þingvellir sameina menningarsögu og jarðfræði. Alþingi var stofnað þar um árið 930, þjóðgarðurinn var friðlýstur 1930 og svæðið komst á heimsminjaskrá UNESCO árið 2004 vegna menningarlegs gildis. Almannagjá og aðrar sprungur sýna sigdal á flekaskilum. Á jarðhitasvæðinu í Haukadal gýs Strokkur reglulega, en nafnið Geysir varð alþjóðlegt heiti yfir sambærileg hverafyrirbæri. Skammt frá fellur Hvítá í tveimur meginstigum niður Gullfossgljúfur.

• Þingvellir henta vel fyrir merktar gönguleiðir, sögu og útsýni yfir Þingvallavatn.
• Við hveri þarf að halda sig á stígum, því þunn jarðskorpa getur hulið sjóðandi vatn.
• Við Gullfoss geta úði, hálka og vindur breytt aðstæðum hratt, sérstaklega að vetri.

Suðurströndin: fossar sem má nálgast frá ólíkum sjónarhornum

Seljalandsfoss fellur fram af gömlum sjávarhömrum og göngustígur liggur að hluta bak við vatnsfallið þegar aðstæður leyfa. Skógafoss er breiður og kraftmikill, og tröppur leiða upp að útsýnispalli ofan við fossbrúnina. Milli þeirra má sjá Eyjafjallajökul, grænar hlíðar og svartar ár sem bera jökulset til sjávar.

Reynisfjara og Dyrhólaey: fegurð sem krefst fjarlægðar

Reynisfjara við Vík er þekkt fyrir svartan sand, stuðlaberg og Reynisdranga úti fyrir ströndinni. Atlantshafsöldur geta farið miklu lengra upp í fjöruna en fyrri öldur og skapað lífshættu. Gestir eiga því að lesa viðvörunarskilti, fylgjast með ljósakerfi og halda vel frá sjónum. Frá Dyrhólaey sést yfir langa strandlínu, bergbogann og Mýrdalsjökul; þar geta tímabundnar takmarkanir gilt vegna fuglaverndar.

Skaftafell og Jökulsárlón: jökullinn mótar ferðina

Skaftafell er hluti Vatnajökulsþjóðgarðs og býður merktar leiðir að Skaftafellsjökli, Svartafossi og útsýnisstöðum yfir sandana. Svartifoss fellur milli dökkra basaltstuðla sem hafa haft áhrif á íslenska byggingarlist. Austar liggur Jökulsárlón, þar sem ísjakar brotna frá Breiðamerkurjökli og reka um lónið áður en þeir berast til sjávar. Á Breiðamerkursandi safnast sumir þeirra á svartan sand og skapa svokallaða Demantafjöru.

• Aldrei skal ganga upp á ísjaka, hvorki í lóninu né við sjávarströndina.
• Jöklagöngur og íshellaferðir eiga að fara fram með hæfum leiðsögumönnum og réttum búnaði.
• Við Jökulsárlón og í Skaftafelli þarf að virða bílastæðareglur, stíga og verndun viðkvæms gróðurs.

Austfirðir: hæg leið milli fjalla og sjávar

Austfirðirnir einkennast af mjóum fjörðum, bröttum fjöllum og litlum sjávarbyggðum. Seyðisfjörður er þekktur fyrir litrík hús, menningarstarf og veginn yfir Fjarðarheiði. Borgarfjörður eystri tengist gönguleiðum og fuglalífi, en Vestrahorn við Stokksnes myndar skarpa fjallssilu yfir svörtum sandi og grónum strandflötum. Stuðlagil sýnir háa basaltstuðla við Jökulsá á Dal, en litur og vatnsstaða árinnar breytast eftir árstíð og rekstri vatnakerfisins.

Norðurland: Mývatn, Dettifoss og Ásbyrgi

Mývatnssveit sameinar gervigíga, hraunmyndanir, fuglalíf og jarðhita. Dimmuborgir eru völundarhús hraunborga, Hverir við Námafjall einkennast af leirhverum og gufustrókum og Krafla sýnir tengsl eldstöðvakerfis og orkunýtingar. Dettifoss fellur í Jökulsá á Fjöllum og er þekktur fyrir gríðarlegan kraft. Neðar í Jökulsárgljúfrum liggur Ásbyrgi, skeifulaga hamraborg með skógi og Botnstjörn í botni.

Snæfellsnes: mörg íslensk landslagseinkenni á einum skaga

Snæfellsnes er oft kallað Ísland í hnotskurn vegna þess að þar mætast jökull, eldfjall, hraun, fiskibæir, svartar strendur og fuglabjörg. Snæfellsjökull rís yfir vesturenda skagans, Kirkjufell stendur við Grundarfjörð og Djúpalónssandur geymir svartar malarfjörur og minjar um sjósókn. Arnarstapi og Hellnar tengjast með strandstíg þar sem sjá má hraunhamra, boga og brimskorna kletta.

Vestfirðir: Dynjandi, Látrabjarg og Rauðisandur

Vestfirðir verðlauna hægan ferðahraða. Dynjandi fellur í mörgum þrepum og breikkar niður hlíðina eins og hvít slæða. Látrabjarg er eitt stærsta fuglabjarg landsins og mikilvægt varpsvæði sjófugla, en brúnirnar eru óvarðar og jarðvegur getur verið laus. Rauðisandur sker sig úr vegna ljóss, rauðguls sands sem breytir yfirbragði með sjávarföllum og birtu. Vegir eru langir og sumir kaflar krefjast sérstakrar varúðar.

Hálendið: Landmannalaugar og Askja

Landmannalaugar liggja í Friðlandi að Fjallabaki og einkennast af líparítfjöllum, Laugahrauni og jarðhita. Svæðið er upphaf eða endapunktur margra gönguleiða, þar á meðal Laugavegarins. Askja í Dyngjufjöllum er stór eldstöðvaaskja í afskekktu landslagi norðan Vatnajökuls. Hálendisvegir opnast aðeins þegar snjóa leysir og burðargeta leyfir; akstur krefst oft fjórhjóladrifs og ár geta verið óbrúaðar.

1. Athuga skal vegaaðstæður og lokanir sama dag og lagt er af stað.
2. Velja þarf bifreið sem er leyfð og hæf fyrir viðkomandi hálendisveg.
3. Ekki skal aka utan vega, því hjólför geta varðveist í áratugi.
4. Ferðaáætlun, fatnaður, matur og fjarskipti þurfa að miðast við fámenni og skjótar veðurbreytingar.

Átta skref að öruggri og ábyrgri heimsókn

1. Byggja skal dagsáætlun á raunverulegum aksturstíma en ekki aðeins fjarlægð á korti.
2. Kanna þarf veður, vegi og öryggisviðvaranir áður en farið er af stað.
3. Halda skal sig á merktum stígum og virða lokanir, girðingar og fyrirmæli landvarða.
4. Við svartar strendur á að halda mikilli fjarlægð frá öldunum og snúa aldrei baki að sjó.
5. Á jökla, í íshella og á krefjandi fjallaleiðir skal fara með viðeigandi leiðsögn.
6. Ekki má stöðva bíl á akbraut til myndatöku; nota skal merkt útskot og bílastæði.
7. Allt rusl fer með ferðalanginum og viðkvæmur mosi á að fá að vera ósnertur.
8. Varaplön eru nauðsynleg, því íslenskt veður getur breytt bestu leiðinni á skömmum tíma.

Fallegasta ferðin er sú sem tekur mið af landinu

Íslenska útgáfa Znaki.FM sýnir hversu ólík svæði landsins eru, en Znaki.FM á Íslandi minnir jafnframt á að fegurð og öryggi verða ekki aðskilin. Þingvellir, Jökulsárlón, Mývatn, Snæfellsnes, Vestfirðir og hálendið bjóða hvert sína mynd af jarðfræði og menningu. Góð ferð snýst því ekki um að safna sem flestum stöðum, heldur að velja færri áfangastaði, fylgjast með aðstæðum og gefa landslaginu nægan tíma.